Ook het aanbieden van huisvuil is aan regels gebonden. Wie het afval te vroeg buiten zet of anderszins niet op de juiste wijze aanbiedt, loopt het risico op een bekeuring.
'U bent een huisvuilovertreder', staat het jaarlijks duizenden keren omschreven in een brief van de gemeente aan een vaak niets vermoedende bewoner. Regelmatig is er een bewijs bijgevoegd dat uit de vuilniszak is gevist door een reinigingsagent. Het te vroeg of op een verkeerde plaats buiten zetten van het vuilnis resulteerde op die manier in 2004 net als in 2003 in bijna 4000 gevallen in een strafrechtelijke boete van 50 euro.
”De container zat vol en dus heb ik mijn zakken ernaast gezet”, verontschuldigt de Rotterdamse Myra Kok (40) zich. Sinds kort staat ze als huisvuilovertreder te boek bij de afdeling Stadstoezicht van de gemeente Rotterdam. ”Plotsklaps vielen er drie boetes in de bus van ieder 59 euro”, vertelt ze verontwaardigd. ”Eentje was zelfs gericht aan mijn dochter. Binnenkort moeten we op de hoorzitting verschijnen, want ik heb een bezwaar ingediend. Er zijn namelijk veel te weinig vuilniscontainers bij mij in de straat, omdat ze er onlangs een hebben weggehaald. Ook is mijn dochter minderjarig en volgens mij niet aansprakelijk. Als de boetes niet worden ingetrokken, schakel ik de rechtsbijstand in.”
Uit een belletje naar de Juridische Dienst, blijkt dat Kok weinig kans heeft op een intrekking van de boetes. Teamleider Bezwaar Dick Bosgieter: ”Bij een zaak als deze komt het niet vaak tot een gegrondverklaring, tenzij er daadwerkelijk bewezen kan worden dat de container inderdaad vol zat. We zien echter maar al te vaak dat als er één vuiliniszak naast de container staat, de volgende persoon hem er ook naast zet, omdat hij of zij er ten onrechte vanuit gaat dat er geen plek meer is. Vuil trekt vuil aan en daarom hebben wij een opvoedkundige taak. Hoe ontrechtvaardig een dergelijke boete soms ook lijkt.”
Aan het schoonhouden van de straten is de afgelopen jaren veel prioriteit gegeven. Zo werden vorig jaar in Amsterdam centrum net als in de stad Utrecht 50 procent meer boetes uitgeschreven dan in 2002. Ook wordt in heel Nederland actief nagedacht over de meest effectieve juridische weg voor het aanpakken van huisvuilovertreders. De ene gemeente kiest de strafrechtelijke weg, de ander de bestuursrechtelijke of privaatrechtelijke weg. Hierdoor kunnen de sanctiebedragen behoorlijk verschillen tussen gemeenten onderling. Zo betaal je in Den Haag, waar privaatrechtelijk wordt opgetreden, 141 euro voor het te vroeg buiten zetten van de vuilnis en in Utrecht en Amsterdam 50 euro. Deze gemeenten treden respectievelijk bestuursrechtelijk en strafrechtelijk op.
Het zijn verfoeide boetes die worden uitgeschreven door reinigingsagenten als Önder Soner van de reinigingspolitie Utrecht. Elke dag rijdt hij door de stad op zoek naar rondslingerend vuilnis. Soner, terwijl hij zijn gele handschoenen aantrekt om de zoveelste verkeerd geplaatste zak van de Amsterdamse Straatweg te plukken: ”Vorig jaar nog lagen veel straten in Utrecht vol met puinzooi. Dankzij hard optreden, durf ik nu te zeggen dat we een behoorlijk schone stad hebben.”
Toch zit de laadbak van Soners busje aan het einde van de middag propvol. Zijn gele handschoenen zijn smerig geworden, maar Soner is nog steeds goedgemutst: ”Kijk, daar hebben we weer een Carp abonnementje”, zegt hij terwijl hij een blad met adresgegevens tussen de macaroniresten vandaan trekt op de stortplaats.
In Utrecht ligt de nadruk op de bestuursrechtelijke aanpak, maar wordt ook af en toe strafrechtelijk opgetreden. Bij het strafrecht mag een eventueel bewijs uit de vuilniszak niet worden gebruikt in de bewijsvoering. In een aantal gemeenten laat de reiningspolitie de foutief geplaatste zak om die reden achter op straat. Het nadeel voor de autoriteiten is direct duidelijk, want het is zeer moeilijk te bewijzen wie de overtreder is. De eigenaar van de zak hoeft dus slechts een leugentje te verzinnen om onder de boete uit te komen. Reden voor Utrecht om het bestuursrecht te preferen dat wel toestemming geeft om bewijsmateriaal uit de zak te vissen.
Er is ook nog een derde privaatrechtelijke mogelijkheid die een stad als Den Haag toepast. Hierbij wordt ook naar bewijzen in de vuilnis gezocht, maar ligt de boete een stuk hoger.
Van het Rotterdamse bestuurrechtelijk systeem weet Myra Kok (40) inmiddels alles. ”Mijn vuilniszak zet ik nu op de achterbank van de auto, zodat ik makkelijk op zoek kan naar een lege container. Nog een boete kan ik me echt niet permitteren. Er zijn er meer die er zo over denken in mijn straat. Vanmorgen kwam ik mijn buurman tegen en zijn vuilniszak stond ook al op de achterbank van zijn auto. Ik zou erom lachen, als ik niet zo ongelooflijk baalde van de ongeorganiseerdheid van mijn straat. Het is toch ongelooflijk dat ze zomaar een container weghalen en ons in de zooi laten zitten.”

Verschillende soorten sancties
Strafrechtelijk
Bij een overtreding wordt procesverbaal opgemaakt met een boete van 50 euro. Betaalt de overtreder niet, dan loopt de zaak verder via het Openbaar Ministerie en wordt de boete verhoogd. Nadeel is dat de vuilnis in sommige gemeenten blijft staan. De nadruk ligt bij deze weg dan ook op de vergelding en niet op de gevolgen.
Privaatrechtelijk
Het vuilnis wordt meegenomen. In plaats van een procesverbaal wordt een acceptgiro uitgeschreven voor bedragen die verschillen van stad tot stad. In een stad als Den Haag betaal je 141 euro. Een deurwaarder komt langs als er niet wordt betaald.
Bestuursrechtelijk
De vuilniszakken worden meegenomen en de overtreder moet 50 euro aan verwijderingskosten betalen. Het bedrag wordt per dwangbevel ingevorderd door een gerechtsdeurwaarder als een overtreder niet betaalt. Bij de bestuursrechtelijke weg is het mogelijk om bezwaar te maken.
Bij alle drie de wegen is het mogelijk om in beroep te gaan of bezwaar aan te tekenen. De kansen op kwijtschelding van de kosten zijn redelijk groot als een minderjarige is aangeschreven, het adres niet correct is of de naam van de aangeschreven persoon niet klopt.
In een strafrechtelijke procedure zijn de kansen op een intrekking van het boete het grootst, omdat hierbij geen bewijsstuk voorhanden is. Om die reden is het heel lastig om bijvoorbeeld te bewijzen wie de vuilniszak heeft buiten gezet. Was het de buurman, een huisgenoot of u zelf?
In het bestuurs-en privaatrecht is het niet mogelijk om dit balletje op te gooien, omdat hier wel van een bewijsstuk sprake is dat bovendien herleidt tot één bepaald persoon. Hierbij is de eigenaar van de zak altijd de verantwoordelijke bij een huisvuilovertreding, ook als een ander deze op foutieve wijze heeft buiten gezet.

Het aantal strafrechtelijke boetes in geheel Nederland voor het te vroeg of juist laat buiten zetten van vuilnis:
2002: 2199
2003: 4347
2004: 3972
2003 2004

Bestuursrechtelijke boetes Utrecht*: 1574 3481
Bestuursrechtelijke boetes Rotterdam: 2800 5809
Privaatrechtelijke boetes Den Haag: 2615 1360
Strafrechtelijke boetes Amsterdam Centrum: 1788 2012
* De reinigingspolitie Utrecht is sinds mei 2003 actief wat het lagere aantal boetes in dat jaar verklaart. Behalve de bestuursrechtelijke boetes zijn in Utrecht ook strafrechtelijke boetes uitgeschreven. Dit aantal is niet bekend.