Strafwerk

Enige tijd geleden zag ik tv-beelden van een leraar die les gaf aan een tweede klas vwo. Met veel lawaai komen de leerlingen de klas binnenvallen. Als de storm na enige tijd in zoverre is bedaard dat hij zich verstaanbaar kan maken, begint de leraar de les met de leerlingen in herinnering te brengen het huiswerk dat ze hebben opgekregen: “De vorige keer hebben we afgesproken dat we voor vandaag zo veel mogelijk de tekst van hoofdstuk twaalf zouden lezen.”
Afgelopen zomer heb ik een boek gelezen dat gaat over de conflicten die het gevolg zijn van dit soort vage opdrachten. De auteur, Astrid Boon, begeleidt op verschillende scholen voor voortgezet onderwijs leerlingen met problemen. Het boek bevat een pleidooi om leerlingen die zich niet aan de regels houden, te straffen, met name door ze strafregels te laten schrijven waarvan de inhoud betrekking heeft op het gewraakte gedrag. De leerlingen schijnen zich daar prima bij te voelen: het schept niet alleen duidelijkheid over wat wel en wat niet kan, het maakt ook dat daarmee de zaak is afgedaan. Straf zorgt voor een schone lei.
Het boek bevat talloze voorbeelden van conflicten die leerlingen hebben met de school of met bepaalde docenten. Dat leerlingen van alles en nog wat verkeerd doen, is logisch: het zijn jongeren die nog veel moeten leren. Maar wat ik niet begrijp is dat de schoolleiding en de leraren zo vaak evident tekort schieten. Bovenstaand begin van een les staat model voor het gros van de conflicten tussen leraren en leerlingen: niet duidelijk uitspreken wat je van de leerlingen verwacht. Te laat komen, proefwerk niet geleerd, boek vergeten, huiswerk niet gemaakt, bij veel leraren kom je altijd weg met een smoes. De leerling die dat niet kan, meldt zich maar liever ziek. Wat door de een getolereerd wordt is bij de ander ten strengste verboden. Een leerling uit de derde klas beklaagt zich erover dat hij nu ineens gestraft wordt wegens spijbelen, terwijl hij dat vorig jaar veel meer gedaan heeft. Dat bleef ongestraft want die conrector hield het allemaal niet zo bij, en als je eens een keer gepakt werd kon je hem alles op de mouw spelden. Die leerling heeft natuurlijk gelijk: de houding van de school tegenover zaken als spijbelen is een zaak van de school en niet van de toevallige conrector.
Maar het meest tragisch is dat de schoolprestaties van veel leerlingen verslechteren doordat de klas zo onrustig is dat er niet fatsoenlijk kan worden lesgegeven. Oplettende leerlingen krijgen een plaats tussen herrieschoppers in de hoop dat die zich dan wat rustiger houden. Noodgrepen van leraren om de klas in toom te houden, maar aan lesgeven komen velen nauwelijks toe.
De verantwoordelijkheid daarvoor ligt bij de schoolleiding. Die moet zorgen voor een klimaat waarin leraren hun werk kunnen doen. Maar al te vaak wordt van leraren verwacht dat ze binnen de chaos van de school hun eigen orde op de leerlingen weten te bevechten. Steeds vaker, is mijn indruk, slagen ze daar niet in.
Scholen hebben allemaal statuten met daarin de schoolregels. Ik zou daarin opgenomen willen zien het recht van de leerling om les te krijgen in een omgeving, waarin ook daadwerkelijk geleerd kan worden.
Het boek van Astrid Boon draagt als titel “Wie de leerling liefheeft”. Het is niet een boek om te lezen, maar een boek om in te lezen. Zo nu en dan, en dan stil te staan niet alleen bij de rol van de leerling, maar meer nog bij die van de school. De titel had wat mij betreft mogen luiden: “Wie de school liefheeft”, want meer nog dan de leerling verdient menige schoolleiding het gekastijd te worden.